به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام سابیتی انگوی، دکترای حقوق جامعه المصطفی العالمیه و مبلغ بینالملل از کنگو، امروز پنجشنبه ۲۶ شهریورماه در دومین نشست علمی با محوریت جبهه مقاومت، وحدت و انسجام امت اسلامی در برابر نظام استکباری مبتنی بر آموزههای رضوی و اندیشههای رهبر شهید که در حاشیه نشست تخصصی کنگره بینالمللی امام رضا(ع) در تالار شیخ طوسی برگزار شد، به تبیین مبانی انسانشناختی و الهیاتی عدالت در آموزههای اسلامی و ارتباط آن با نظریه مقاومت پرداخت.
حجتالاسلام انگوی همچنین با اشاره به جایگاه شهدای اسلام و رهبر شهید، برای شهدای اسلام و بهویژه شهدایی که در مسیر دفاع از ارزشهای اسلامی و انسانی جان خود را فدا کردهاند، طلب رحمت و مغفرت کرد.
وی با اشاره به موضوع بحث خود بیان کرد: موضوع سخنرانی من بررسی مبانی انسانشناختی و الهیاتی عدالت در آموزههای اسلامی و بازخوانی این مسئله در پرتو نظریه مقاومت و اندیشه رهبر شهید است.
این حقوقدان افزود: از آنجا که در حوزه حقوق فعالیت میکنم، میتوانستم این مسئله را صرفاً از منظر حقوقی بررسی کنم، اما در کنار فعالیت حقوقی، در عرصه دینی نیز فعالیت دارم و به همین دلیل لازم است عدالت را از منظر دینی و اسلامی نیز مورد بررسی قرار دهم و بحث را صرفاً به حقوق داخلی یک کشور یا حتی حقوق بینالملل محدود نکنم.
عدالت؛ آموزه مشترک ادیان و ریشهدار در فطرت انسان
وی با تأکید بر جایگاه عدالت در ادیان الهی گفت: بیعدالتی و ظلم از مسائلی است که همه ادیان الهی با آن مخالفت کردهاند و عدالت تنها موضوعی مربوط به اسلام نیست؛ بلکه عدالت در ذات و فطرت انسان ریشه دارد و همه ادیان نسبت به آن توجه ویژه داشتهاند.
حجتالاسلام انگوی ادامه داد: هنگامی که از عدالت سخن میگوییم، باید مبانی انسانشناختی و الهیاتی آن را مورد توجه قرار دهیم و بررسی کنیم که عدالت در نگاه دینی بر چه مبنایی استوار است و چگونه میتوان آن را با نظریه مقاومت پیوند داد.
وی خاطرنشان کرد: در طول تاریخ، بسیاری از انقلابها و حرکتهای اجتماعی نیز با شعار عدالت شکل گرفتهاند و هدف خود را برقراری و بازگرداندن عدالت قرار دادهاند، اما در عمل همواره این پرسش مطرح بوده است که چرا برخی از این حرکتها نتوانستهاند عدالت مورد ادعای خود را بهصورت کامل در جامعه محقق کنند.
مبلغ بینالملل از کنگو تصریح کرد: یکی از پرسشهای اساسی امروز این است که مبانی انسانشناختی و الهیاتی عدالت در آموزههای اسلامی چیست و این مبانی چگونه میتواند از طریق نظریه مقاومت و اندیشه رهبر شهید به یک الگوی عملی برای مقابله با ظلم و بیعدالتی تبدیل شود.
تفاوت نگاه مادی و توحیدی به انسان و عدالت
وی در ادامه به تفاوت دو رویکرد مادی و توحیدی پرداخت و اظهار داشت: هر مکتب فکری، برداشت خود از عدالت را بر اساس نوع نگاهش به جهان و انسان شکل میدهد. بنابراین، اگر انسان و جهان صرفاً از منظر مادی تعریف شوند، عدالت نیز عمدتاً در چارچوب نیازها و منافع مادی انسان تفسیر خواهد شد.
حجتالاسلام انگوی افزود: در نگاه مادیگرایانه، انسان موجودی با منشأ صرفاً زمینی تلقی میشود و سیاست، حکومت و نظام اجتماعی نیز عمدتاً برای تأمین رفاه مادی انسان در همین جهان طراحی میشوند.
وی در مقابل، نگاه توحیدی را نگاهی جامع به انسان دانست و گفت: در آموزههای دینی، انسان تنها یک موجود مادی نیست، بلکه دارای بُعد روحانی و معنوی نیز هست و همین مسئله باعث میشود مفهوم عدالت نیز گستردهتر از تأمین نیازهای مادی انسان باشد.
این حقوقدان تأکید کرد: اگر بخواهیم عدالت را آنگونه که باید در زندگی انسان محقق کنیم، این عدالت باید هر دو بُعد مادی و معنوی انسان را دربرگیرد؛ در غیر این صورت، با عدالت کامل مواجه نخواهیم بود.
قرآن؛ عدالت حتی در برابر منافع شخصی و خانوادگی
وی با استناد به آیه ۱۳۵ سوره نساء بیان کرد: خداوند در قرآن کریم مؤمنان را به برپایی عدالت و شهادت برای خداوند دعوت میکند؛ حتی اگر این شهادت و اجرای عدالت به زیان خود انسان یا پدر و مادر و نزدیکان او باشد.
حجتالاسلام انگوی گفت: این آیه نشان میدهد عدالت پیش از آنکه درباره دیگران باشد، باید از خود انسان آغاز شود. انسان باید در مورد خودش نیز عدالت را رعایت کند و حتی اگر اجرای عدالت با منافع شخصی او در تعارض باشد، نباید از عدالت فاصله بگیرد.
وی ادامه داد: اگر عدالت فقط تا جایی رعایت شود که با منافع ما، خانواده ما یا نزدیکان ما تعارض نداشته باشد، دیگر نمیتوان آن را عدالت واقعی دانست.
مبلغ بینالملل از کنگو با بیان اینکه عدالت دارای ارزش ذاتی است، اظهار داشت: عدالت صرفاً ابزاری برای رسیدن به یک هدف دیگر نیست، بلکه خود یک ارزش است و به همین دلیل حتی اگر اجرای آن برخلاف منافع شخصی، خانوادگی یا گروهی انسان باشد، باید رعایت شود.
وی تصریح کرد: عدالت نباید تابع منافع شخصی، پیوندهای خانوادگی، وابستگیهای قومی یا تعلقات اجتماعی باشد؛ بلکه اصل عدالت باید معیار رفتار انسان قرار گیرد.
امام علی(ع)؛ الگوی پیوند میان سخن و عمل در عدالت
حجتالاسلام انگوی در ادامه با اشاره به سیره امام علی(ع) اظهار داشت: در آموزههای امام علی(ع)، عدالت تنها یک مفهوم نظری نیست، بلکه در رفتار و عملکرد ایشان نیز تجلی پیدا کرده است.
وی افزود: امام علی(ع) عدالت را در عرصه حکومت و زندگی اجتماعی مورد توجه قرار داد و سخنان ایشان درباره عدالت نشان میدهد که عدالت باید از سطح گفتار عبور کرده و در عمل نیز تحقق پیدا کند.
این استاد و پژوهشگر با اشاره به یکی از تعاریف مشهور عدالت در کلام امام علی(ع) بیان کرد: در نگاه امام علی(ع)، عدالت به معنای قرار گرفتن هر چیز در جایگاه خود است و این تعریف، دامنه مفهوم عدالت را بسیار گسترده میکند.
عدالت فقط درباره انسانها نیست
وی با تأکید بر گستردگی مفهوم عدالت در آموزههای اسلامی گفت: اگر عدالت را به معنای قرار دادن هر چیز در جایگاه خود بدانیم، عدالت دیگر تنها به روابط میان انسانها محدود نمیشود، بلکه رابطه انسان با حیوانات، گیاهان، آب، هوا و دیگر عناصر محیط پیرامون را نیز شامل خواهد شد.
حجتالاسلام انگوی ادامه داد: زمانی که انسان از منابع طبیعی بهصورت نادرست و خارج از حد استفاده میکند یا نسبت به حیوانات ظلم روا میدارد، این رفتار نیز با مفهوم عدالت سازگار نیست و آموزههای اسلامی نسبت به چنین رفتاری حساسیت دارند.
وی افزود: دین با این نگاه، مفهوم عدالت را از یک مسئله صرفاً انسانی فراتر میبرد و افق آن را به کل هستی و نحوه تعامل انسان با جهان گسترش میدهد.
سکوت در برابر ظلم میتواند به استمرار بیعدالتی منجر شود
مبلغ بینالملل از کنگو در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مسئله ظلم و سکوت در برابر آن اظهار داشت: هنگامی که حقیقت کنار گذاشته شود، دروغ حاکم شود و حقوق انسانها مورد تعرض قرار گیرد، بیتفاوتی و سکوت دیگران نیز میتواند به استمرار این وضعیت کمک کند.
وی تصریح کرد: هنگامی که حاکم یا قدرت مسلط حقوق مردم را پایمال میکند و جامعه در برابر این وضعیت سکوت میکند، مسئله فقط ظلم فرد یا حکومت ظالم نیست؛ بلکه سکوت در برابر ظلم نیز میتواند زمینه استمرار بیعدالتی را فراهم کند.
حجتالاسلام انگوی خاطرنشان کرد: نمیتوان در برابر تحقیر و ظلم نسبت به انسانها بیتفاوت بود؛ زیرا سکوت در برابر ظلمی که بر انسانها وارد میشود، میتواند به معنای تقویت موقعیت ظالم و استمرار شرایط ناعادلانه باشد.
عدالت، معیار تشخیص ظالم و مظلوم
وی با اشاره به تحولات و منازعات جاری جهان افزود: در بسیاری از موارد، مسئله عدالت زمانی دچار انحراف میشود که جایگاه ظالم و مظلوم تغییر داده شود و بهجای آنکه عامل تجاوز و پایمال کردن حقوق انسانها مورد بازخواست قرار گیرد، فرد یا جامعهای که قربانی ظلم شده است، در جایگاه متهم قرار گیرد.
حجتالاسلام انگوی تأکید کرد: معیار عدالت باید این باشد که حقوق چه کسی مورد تعرض قرار گرفته و چه کسی حقوق دیگری را نقض کرده است؛ نمیتوان با جابهجا کردن جایگاه ظالم و مظلوم، مفهوم عدالت را تحریف کرد.
کرامت انسانی؛ مبنای مقابله با سلطه
وی در ادامه به یکی دیگر از مبانی عدالت در اندیشه اسلامی اشاره کرد و گفت: یکی از مبانی مهم عدالت، نوع نگاه اسلام به انسان و کرامت اوست. انسان در نگاه قرآن دارای ابعاد مادی و معنوی است و دارای فطرت الهی است.
این حقوقدان افزود: این فطرت الهی اجازه نمیدهد انسان به بندگی غیر خدا تن دهد؛ زیرا انسان در اصل برای بندگی خداوند آفریده شده است و نباید در برابر مخلوقات، سلطه و بردگی را بپذیرد.
وی خاطرنشان کرد: از همین منظر، آزادی و کرامت انسان با مسئله عدالت ارتباط پیدا میکند و مبارزه با سلطه و استکبار نیز باید در چارچوب حفظ کرامت و آزادی انسان مورد توجه قرار گیرد.
غفلت از توحید زمینهساز گسترش سلطه است
حجتالاسلام انگوی با اشاره به دیدگاه رهبر شهید درباره سلطه جهانی اظهار داشت: در دورههای سلطه و استکبار جهانی، غفلت از توحید ناب میتواند زمینهساز رشد و گسترش ظلم و استبداد شود.
وی افزود: هنگامی که انسانها مسائل مهم و فجایع انسانی را نادیده میگیرند یا تصور میکنند باید دین را بهطور کامل از مسائل اجتماعی و سیاسی جدا کرد، زمینه برای سوءاستفاده جریانهای سلطهگر و افراطی فراهم میشود.
این مبلغ بینالملل ادامه داد: بیتوجهی به مسائل اجتماعی و انسانی و کنار گذاشتن مسئولیت دینی در برابر ظلم میتواند شرایطی ایجاد کند که جریانهای افراطی و تروریستی دیدگاهها و قوانین خود را بر مردم تحمیل کنند.
عدالت؛ ضرورتی ریشهدار در سرشت انسان
وی گفت: در پایان این بحث باید تأکید کرد که عدالت یک آرمان انتزاعی و دور از زندگی اجتماعی نیست، بلکه ضرورتی است که در سرشت انسان ریشه دارد.
حجتالاسلام انگوی اظهار داشت: انسان در نگاه اسلامی موجودی است که هم بُعد مادی و زمینی و هم بُعد معنوی و روحانی دارد و بهعنوان موجودی دارای کرامت، نباید در برابر مخلوقات به بندگی و تسلیم تن دهد.
وی افزود: انسان باید در برابر خالق خود تسلیم باشد و همین نگاه توحیدی، مبنایی برای حفظ کرامت، آزادی و عدالت در زندگی فردی و اجتماعی انسان فراهم میکند.
انتهای پیام/
نظر شما